About this quiz
24 questions covering every section of the note on word formation: its processes, tatsam, Nepali and foreign prefixes, krit and taddhit suffixes and how to identify them.
This Lok Sewa practice set has 24 multiple-choice questions (Subject: Nepali · For: Kharidar, Nayab Subba, Section Officer · Level: Medium). Take the quiz above first; after that, use the study list below to revise every question with its correct answer and a short explanation.
Study list: all 24 questions with answers and explanations
घरघर, गाउँगाउँ, ठाउँठाउँ जस्ता शब्द कुन प्रक्रियाबाट बनेका हुन्?
- A) उपसर्ग
- B) द्वित्व ✔
- C) तद्धित प्रत्यय
- D) सन्धि
Why: शब्दलाई पूरै दोहोर्याएर बनेकाले यी पूर्ण द्वित्वका उदाहरण हुन्।
उपसर्गको सही परिभाषा कुन हो?
- A) धातुको पछि लागेर नयाँ शब्द बनाउने शब्दांश
- B) दुई स्वतन्त्र पद जोडेर बनेको पद
- C) शब्दको अघि लागेर नयाँ शब्द बनाउने वा अर्थ बदल्ने शब्दांश ✔
- D) वाक्यमा कारक जनाउन लाग्ने ले, लाई जस्ता चिह्न
Why: उपसर्ग सधैँ मूल शब्दको अघि लाग्छ र एक्लै स्वतन्त्र रूपमा प्रयोग हुँदैन।
प्रहार, आहार, विहार र संहार शब्दबाट कुन कुरा प्रस्ट हुन्छ?
- A) एउटै मूल शब्दमा फरक उपसर्ग लाग्दा फरक अर्थ बन्छ ✔
- B) उपसर्ग शब्दको पछि लाग्छ
- C) हार शब्दमा तद्धित प्रत्यय लागेको छ
- D) यी सबै द्वित्वबाट बनेका हुन्
Why: हार मूल शब्दमा प्र, आ, वि र सम् लाग्दा चोट, खाना, घुमफिर र विनाश जस्ता फरक अर्थ आएका छन्।
संस्कृत परम्परामा तत्सम उपसर्ग कति वटा मानिन्छन्?
- A) १०
- B) १६
- C) ३२
- D) २२ ✔
Why: निस् र निर् तथा दुस् र दुर् लाई छुट्टै गन्दा तत्सम उपसर्ग २२ वटा मानिन्छन्।
पराजय शब्दमा कुन उपसर्ग छ?
- A) प्र
- B) परा ✔
- C) परि
- D) प्रति
Why: परा + जय = पराजय, परा उपसर्गले उल्टो अर्थ दिएको छ।
अपमान र अपयश शब्दमा अप उपसर्गले कस्तो अर्थ दिएको छ?
- A) नराम्रो वा विपरीत ✔
- B) माथि वा उन्नत
- C) प्रत्येक
- D) नजिक वा सहायक
Why: अप उपसर्गले मान र यशको विपरीत वा नराम्रो अर्थ बनाउँछ।
निर्धन शब्दको उपसर्ग र मूल शब्द कुन हो?
- A) नि + र्धन
- B) निर्ध + न
- C) निर् + धन ✔
- D) नि + धन
Why: निर् उपसर्गले रहित भन्ने अर्थ दिन्छ; धन नभएको व्यक्ति निर्धन।
तलका मध्ये अधि उपसर्ग भएको शब्द कुन हो?
- A) उपचार
- B) अनुवाद
- C) परिश्रम
- D) अधिकार ✔
Why: अधिकारमा अधि, उपचारमा उप, अनुवादमा अनु र परिश्रममा परि उपसर्ग छ।
उत्थान र उत्कर्ष शब्दमा कुन उपसर्ग छ?
- A) उत् ✔
- B) उप
- C) अति
- D) अभि
Why: उत् उपसर्गले माथि वा उन्नत भन्ने अर्थ दिन्छ।
प्रतिदिन र प्रतिनिधि शब्दमा प्रयोग भएको उपसर्ग कुन हो?
- A) प्र
- B) प्रति ✔
- C) परि
- D) अनु
Why: प्रति + दिन = प्रतिदिन; यहाँ प्रति उपसर्गले प्रत्येक भन्ने अर्थ दिएको छ, प्रतिनिधिमा पनि यही उपसर्ग छ।
व्याकरण शब्दमा कुन कुन उपसर्ग छन्?
- A) वि मात्र
- B) वि र अव
- C) अ र आ
- D) वि र आ ✔
Why: वि + आ + करण = व्याकरण, यसमा दुई उपसर्ग छन्; वि र आ जोडिँदा सन्धि भएर व्या बनेको छ।
तलका मध्ये नेपाली (तद्भव) उपसर्गबाट बनेको शब्द कुन हो?
- A) अनुवाद
- B) उपकार
- C) अनमोल ✔
- D) प्रगति
Why: अनमोलमा अन नेपाली उपसर्ग हो; अनु, उप र प्र तत्सम उपसर्ग हुन्।
कुन शब्दमा उपसर्गले बिना वा नभएको भन्ने अर्थ दिएको छ?
- A) सुपुत्र
- B) बेहोस ✔
- C) उपमन्त्री
- D) अनुकरण
Why: बे आगन्तुक उपसर्ग हो र यसले बिना भन्ने अर्थ दिन्छ; होस नभएको अवस्था बेहोस।
प्रत्ययको सही परिभाषा कुन हो?
- A) शब्द वा धातुको पछि लागेर नयाँ शब्द बनाउने शब्दांश ✔
- B) शब्दको अघि लाग्ने शब्दांश
- C) दुई वर्णबीच हुने ध्वनिगत मेल
- D) शब्दलाई दोहोर्याउने प्रक्रिया
Why: प्रत्यय मूल शब्द वा धातुको पछि लाग्छ; अघि लाग्ने उपसर्ग हो।
कृत् प्रत्यय कुनमा लाग्छ?
- A) नाम शब्दमा मात्र
- B) विशेषणमा मात्र
- C) सर्वनाममा मात्र
- D) धातुमा ✔
Why: धातुमा लाग्ने प्रत्यय कृत् हुन् र तिनबाट बनेका शब्दलाई कृदन्त भनिन्छ।
पढाइ शब्दको सही निर्माण कुन हो?
- A) पढा + इ, तद्धित प्रत्यय
- B) प + ढाइ, उपसर्ग
- C) पढ् + आइ, कृत् प्रत्यय ✔
- D) पढो + आइ, तद्धित प्रत्यय
Why: पढ्नु बाट पढ् धातु बन्छ र त्यसमा आइ लागेकाले यो कृत् प्रत्यय हो।
लेखक शब्द कसरी बनेको हो?
- A) लिख् + अक, तत्सम कृत् प्रत्यय ✔
- B) लेख + क, तद्धित प्रत्यय
- C) ले + खक, उपसर्ग
- D) लेख् + आइ, नेपाली कृत् प्रत्यय
Why: लिख् धातुमा अक प्रत्यय लाग्दा मूल स्वर बदलिएर लेखक बन्छ, यो तत्सम कृत् प्रत्यय हो।
घुमक्कड र भुलक्कड शब्दमा कुन प्रत्यय छ?
- A) अक
- B) कड
- C) अक्कड ✔
- D) आइ
Why: घुम् र भुल् धातुमा अक्कड प्रत्यय लागेको छ, यो नेपाली कृत् प्रत्यय हो।
तद्धित प्रत्यय कुनमा लाग्छ?
- A) धातुमा मात्र
- B) धातुबाहेकका नाम, सर्वनाम, विशेषण आदिमा ✔
- C) उपसर्गमा मात्र
- D) विभक्तिमा
Why: तद्धित प्रत्यय धातुबाहेकका शब्दमा लाग्छ र बन्ने शब्दलाई तद्धितान्त भनिन्छ।
तलका मध्ये तद्धित प्रत्ययबाट बनेको शब्द कुन हो?
- A) पढाइ
- B) लेखक
- C) घुमक्कड
- D) नेपाली ✔
Why: नेपाल नाममा ई लागेर नेपाली बनेको छ, बाँकी तीन धातुमा प्रत्यय लागेका कृदन्त हुन्।
बुद्धिमान् शब्दमा कुन प्रत्यय लागेको छ?
- A) मान् ✔
- B) वान्
- C) ता
- D) इक
Why: बुद्धि + मान् = बुद्धिमान्, मान् तत्सम तद्धित प्रत्यय हो।
सामाजिक शब्दको सही निर्माण कुन हो?
- A) सामा + जिक
- B) सम् + आजिक
- C) सामाज + इक
- D) समाज + इक ✔
Why: समाजमा इक प्रत्यय लाग्दा पहिलो स्वरमा वृद्धि भएर सामाजिक बन्छ।
पढाइ र मोटाइ दुवैमा आइ प्रत्यय छ। कुन भनाइ ठीक हो?
- A) दुवैमा कृत् प्रत्यय छ
- B) पढाइमा कृत् र मोटाइमा तद्धित प्रत्यय छ ✔
- C) पढाइमा तद्धित र मोटाइमा कृत् प्रत्यय छ
- D) दुवैमा तद्धित प्रत्यय छ
Why: पढ् धातु भएकाले पढाइ कृदन्त हो, मोटो विशेषण भएकाले मोटाइ तद्धितान्त हो।
परिश्रमी शब्दको बारेमा कुन भनाइ ठीक हो?
- A) यसमा उपसर्ग मात्र छ
- B) यसमा प्रत्यय मात्र छ
- C) यसमा परि उपसर्ग र ई प्रत्यय दुवै छन् ✔
- D) यो द्वित्वबाट बनेको हो
Why: परि + श्रम + ई = परिश्रमी, त्यसैले एउटै शब्दमा उपसर्ग र प्रत्यय दुवै छन्।