नेपालले जुनियर अन्तर्राष्ट्रिय खगोल विज्ञान ओलम्पियाडमा पहिलो पटक स्वर्ण पदक जितेको छ। थाइल्यान्डको उबोन राचथानीमा १ देखि ८ नोभेम्बर २०२६ (कात्तिक १६–२३) सम्म भएको पाँचौँ IOAA-jr मा शाहवाज आलमले स्वर्ण जितेका हुन्। नेपाल खगोल विज्ञान समाज (NASO) का अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञान ओलम्पियाडमा नेपाली विद्यार्थीले जितेको यो पहिलो स्वर्ण हो। जानकारी ९ नोभेम्बर २०२६ (२०८३ कात्तिक २३) सम्मको हो।
१. मुख्य तथ्य
| प्रतियोगिता | Junior International Olympiad on Astronomy and Astrophysics (IOAA-jr) |
| संस्करण | पाँचौँ |
| स्थान | उबोन राचथानी, थाइल्यान्ड |
| मिति | १–८ नोभेम्बर २०२६ |
| स्वर्ण | शाहवाज आलम |
| कांस्य | सहज केसी |
| सम्मानजनक उल्लेख (Honourable mention) | इभान दुबे |
| अन्य सदस्य | अभि उदय ढुङ्गाना, अखिलेश पोखरेल |
| टोली नेतृत्व | मनिषा द्वा र ओशन शर्मा कट्टेल |
| छनोट | NASO ले आयोजना गरेको राष्ट्रिय खगोल विज्ञान ओलम्पियाड (NAO) 2026 |
२. खगोल विज्ञानका आधारभूत तथ्य (परीक्षाका लागि)
- सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो ग्रह बृहस्पति हो र सूर्यको सबैभन्दा नजिकको ग्रह बुध हो।
- सूर्यको प्रकाश पृथ्वीसम्म आइपुग्न करिब ८ मिनेट २० सेकेन्ड लाग्छ।
- प्रकाश वर्ष दूरीको एकाइ हो, समयको होइन।
- शुक्र ग्रह अरू धेरै ग्रहको उल्टो दिशामा घुम्छ।
- थप पढ्नुहोस्: सौर्यमण्डल र अन्तरिक्ष।
अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञान ओलम्पियाड के हुन्?
अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञान ओलम्पियाड माध्यमिक तहका विद्यार्थीका लागि विषयगत विश्व प्रतियोगिता हुन्। गणित, भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवविज्ञान, कम्प्युटर विज्ञान र खगोल विज्ञानका छुट्टाछुट्टै ओलम्पियाड हुन्छन्। खगोल विज्ञानमा International Olympiad on Astronomy and Astrophysics (IOAA) ठूलो प्रतियोगिता हो र IOAA-jr यसको जुनियर संस्करण हो। प्रतियोगितामा सैद्धान्तिक प्रश्न, आकाश अवलोकन र तथ्याङ्क विश्लेषणका परीक्षा हुन्छन्। पदक अङ्कका आधारमा स्वर्ण, रजत र कांस्य दिइन्छ र नजिकको अङ्क ल्याउनेलाई सम्मानजनक उल्लेख (honourable mention) दिइन्छ।
नेपाल र अन्तरिक्ष विज्ञान
- नेपालको पहिलो उपग्रह नेपालीस्याट–१ सन् २०१९ मा प्रक्षेपण गरिएको थियो। यो जापानको BIRDS-3 परियोजनाअन्तर्गत बनेको सानो (क्युबस्याट) उपग्रह थियो।
- नेपाल खगोल विज्ञान समाज (NASO) ले विद्यालय तहमा खगोल विज्ञान सिकाइ र राष्ट्रिय ओलम्पियाड सञ्चालन गर्छ।
- आकाश अवलोकनका लागि हिमाली र ग्रामीण क्षेत्रका कम प्रदूषित रात उपयुक्त मानिन्छन्।
३. लोक सेवाका लागि किन महत्त्वपूर्ण?
“नेपालले पहिलो पटक …” प्रकारका प्रश्न सामान्य ज्ञानमा धेरै आउँछन्। विज्ञान र प्रविधिको समसामयिक खण्डमा प्रतियोगिताको नाम, स्थान र विजेता सोधिन सक्छ। यस्ता “पहिलो” तथ्य हाम्रो नेपालका प्रथमहरू नोटमा पनि छन्।
४. अभ्यास प्रश्न
- पाँचौँ IOAA-jr कहाँ भयो? उबोन राचथानी, थाइल्यान्ड।
- नेपालका लागि पहिलो स्वर्ण कसले जिते? शाहवाज आलम।
- नेपालका लागि कांस्य कसले जिते? सहज केसी।
- नेपाली टोली कुन प्रतियोगिताबाट छानिएको थियो? राष्ट्रिय खगोल विज्ञान ओलम्पियाड (NAO) 2026।
- NASO को पूरा रूप के हो? Nepal Astronomical Society (नेपाल खगोल विज्ञान समाज)।
- सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो ग्रह कुन हो? बृहस्पति।
- नेपालको पहिलो उपग्रहको नाम के हो? नेपालीस्याट–१ (सन् २०१९)।
- IOAA को पूरा रूप के हो? International Olympiad on Astronomy and Astrophysics।
स्रोत: Nepal Astronomical Society (NASO) को जानकारी, onlinekhabar.com मा प्रकाशित (नोभेम्बर २०२६)।